Triết học đạo đức: Từ nền tảng đến đạo đức AI
Mười sáu session tự học, đi từ cách đọc một lập luận, qua siêu đạo đức học và các lý thuyết chuẩn tắc, tới việc biện minh một nguyên tắc AI như “công bằng”.
Cấu trúc lấy từ học phần Ethics 24.231 của MIT và đề cương Metaethics PHIL11247 của Edinburgh; nội dung là đề cương cá nhân hóa, không phải tài liệu chính thức của hai trường.
“Dùng AI phân biệt đối xử là sai.”
- Ứng dụngTrong tình huống tuyển dụng cụ thể, có cơ sở nào để kết luận việc dùng AI là phân biệt đối xử và sai?Phần IV, Sessions 15–16
- Chuẩn tắcNguyên tắc nào làm việc đó sai: hậu quả, bổn phận, công bằng?Phần III, Sessions 10–14
- Siêu đạo đứcKhi nói “sai”, ta đang đưa ra loại phán đoán nào, và nó có thể đúng hay sai theo nghĩa nào?Phần II, Sessions 4–9
- Phương phápTừ các sự kiện về hệ thống, thiếu tiền đề nào để kết luận “sai”?Phần I, Sessions 1–3
Bài đọc
Lộ trình
Session là một đơn vị nội dung, khoảng 3–5 giờ đọc, đối thoại và ghi chép; một session khó có thể cần vài buổi.
Phần I. Bản đồ và phương pháp
Phần II. Siêu đạo đức học
Phần III. Đạo đức chuẩn tắc
Phần IV. Tổng hợp và ứng dụng
Học xong, bạn làm được gì
- Tách một câu đạo đức thành tầng ứng dụng, chuẩn tắc và siêu đạo đức, và nói tầng nào đang được tranh luận.
- Tái dựng một lập luận thành tiền đề và kết luận, chỉ ra tiền đề chuẩn tắc bị ẩn.
- Trình bày công bằng các lập trường realism, error theory, expressivism, tương đối luận và constructivism, cùng phản biện mạnh nhất của từng bên.
- Đánh giá một tình huống AI bằng ít nhất hai lý thuyết chuẩn tắc, trong một bài viết 1.500–2.500 từ ở Session 16.
Đọc gì
| Mã | Sách | Dùng để |
|---|---|---|
| F | Shafer-Landau, The Fundamentals of Ethics | Sách chính |
| C | Chrisman, What Is This Thing Called Metaethics? | Bản đồ siêu đạo đức học |
| A | Dimmock & Fisher, Ethics for A-Level | Ôn từng lý thuyết |
| W | Wilson, Metaethics from a First Person Standpoint | Đọc lại như một cuộc tranh luận |
| O | OpenStax, Introduction to Philosophy | Logic và nhận thức luận |
Bốn câu hỏi của Phần II
Moral realism giữ cả bốn luận đề; mỗi lập trường khác bác hoặc sửa ít nhất một.
Luận đề 1: Ngữ nghĩa
Câu đạo đức có mô tả điều gì và mang giá trị chân lý (truth-apt, tức thích hợp để đánh giá đúng/sai) không?
Luận đề 2: Chân lý
Có câu đạo đức tích cực nào (như “X sai”) thực sự đúng không?
Luận đề 3: Độc lập với quan điểm
Câu đúng có đúng vì ai đó (cá nhân, văn hóa, quy trình) tán thành nó không?
Luận đề 4: Tri thức
Nếu có sự thật đạo đức, ta có biết được không?
Hai tầng câu hỏi của Phần III
Bản đồ làm việc cho Sessions 10–14, đang học, chưa phải tổng kết. Tầng A chọn loại kết luận cần đánh giá; tầng B gồm các câu hỏi phân tích bên trong mỗi câu ở tầng A, nên đây không phải mười câu hỏi song song. Xem bản đồ Phần III
Tầng A — Chọn loại kết luận cần đánh giá
Q1: Phúc lợi
Điều gì làm đời sống tốt hoặc xấu hơn cho một người?
Q2: Giá trị khác
Ngoài cái tốt cho từng người, sự vật hoặc tình huống có giá trị nào khác?
Q3: Hành động
Một tác nhân phải, nên, được phép hay không được làm gì?
Q4: Phẩm chất và quan hệ
Phẩm chất, thái độ hoặc cách đáp ứng trong quan hệ được đánh giá thế nào?
Q5: Thể chế và thực hành chung
Quy tắc, thể chế hoặc sự phân phối được đánh giá thế nào?
Tầng B — Phân tích bên trong từng câu hỏi
Áp dụng bên trong mỗi câu hỏi ở tầng A.
B1: Căn cứ
Những đặc điểm nào trực tiếp có liên quan, và vì sao?
B2: Phạm vi và quan hệ
Ai hoặc điều gì được tính; quan hệ đặc biệt và vị thế các bên có vai trò gì?
B3: Cấu trúc
Một hay nhiều giá trị, lý do hoặc nguyên tắc nền tảng?
B4: Xung đột
Các căn cứ liên hệ ra sao khi xung đột?
B5: Biện minh và áp dụng
Tiêu chuẩn được bảo vệ bằng lý lẽ nào và áp dụng với thông tin nào?