Session 10. Đời sống tốt và điều gì có giá trị

Vị trí trong khóa học: Xem bản đồ Phần III. Session 10 tập trung câu hỏi Q1 và các luận đề P1–P3 về phúc lợi; Session 11 đặt câu hỏi khác về cách đánh giá hành động theo hệ quả. Bốn câu hỏi metaethics tiếp tục áp dụng cho các phán đoán giá trị.

Câu hỏi trung tâm: Hạnh phúc, việc thỏa mãn mong muốn hay những thành tựu và quan hệ có giá trị độc lập: điều gì làm cuộc sống của một người tốt hơn đối với chính người ấy?

Mục tiêu: Phân biệt phúc lợi với hành động đúng; giải thích và đánh giá thuyết khoái lạc, thuyết thỏa mãn mong muốn và hướng danh sách khách quan; tái dựng phản biện cùng câu trả lời; phân biệt điều ta muốn, sự hưởng thụ và điều thực sự tốt cho ta.

Lộ trình: Đọc mục 0–3 để có bản đồ và công cụ; mục 4–5 về khoái lạc; mục 6–7 về mong muốn; mục 8–9 về các lựa chọn khác và so sánh; mục 10–13 để vận dụng, tự kiểm và đọc tiếp. Có thể chia thành nhiều buổi. Nếu chỉ có 30 phút, đọc mục 0.1–0.3, bảng 3.2, mục 5.1 và bảng mục 9.

Đọc chính: Russ Shafer-Landau, The Fundamentals of Ethics, ấn bản thứ hai, chương 1–4; chia thành hai cặp chương 1–2 và 3–4. Các số trang dưới đây là trang PDF, trừ khi ghi rõ là trang in. Đã đối chiếu trực tiếp PDF trang 43–44 (trang in 22–23) cho phân biệt ở mục 4.1; không suy rộng việc kiểm tra trang in sang các trang khác. Hướng dẫn nguồn và giới hạn ở mục 13.

0. Đặt Session 10 trên bản đồ Phần III

0.1. Năm câu hỏi và các phép phân tích: bài này đi đến đâu?

Câu hỏi trong bản đồ Phần III — mã đã sửa	Vai trò trong Session 10
Q1 — Điều gì làm đời sống tốt cho người sống nó?	Trọng tâm: so sánh khoái lạc, thỏa mãn mong muốn và giá trị có thể độc lập với cả hai.
Q2 — Có giá trị nào ngoài cái tốt cho từng người?	Cần phân biệt phúc lợi với giá trị chung của một tình huống; câu hỏi có giá trị khác hay không vẫn mở.
Q3 — Một tác nhân nên, phải hay được phép làm gì?	Một lý thuyết phúc lợi chưa đủ trả lời. Xem mục 0.5 và Session 11.
Q4 — Phẩm chất và quan hệ được đánh giá thế nào?	Một quan hệ có thể liên quan tới phúc lợi và còn đặt câu hỏi riêng về cách chăm sóc, đáp ứng.
Q5 — Thể chế, thực hành hay phân phối được đánh giá thế nào?	Phúc lợi là một đầu vào có thể liên quan; công bằng phân phối cần lập luận thêm.

Trong Q1, dùng B1 để hỏi yếu tố nào trực tiếp đóng góp vào phúc lợi; B3 để hỏi một hay nhiều yếu tố nền tảng; B4 để xem chúng liên hệ khi xung đột; B5 để xét lập luận và áp dụng. B2 làm rõ các bên và quan hệ khi bối cảnh đòi hỏi. Những câu hỏi cũ về giới hạn gây hại hay nhất nguyên không còn đứng ngang cấp với Q1: chúng là phép thử hoặc khía cạnh phân tích trong bản đồ đã sửa.

Phạm vi: “Phúc lợi của An” không đồng nghĩa với “điều tốt nhất cho mọi người”, “hành động đúng” hay “một người tốt về mặt đạo đức”. Không suy trực tiếp từ một đánh giá sang đánh giá khác.

0.2. Ba luận đề P1–P3: giữ, bác hay để mở?

Đây là lược đồ so sánh do tutor xây dựng, không phải những ký hiệu của sách. Trực tiếp nói về điều làm tăng phúc lợi tự thân, thay vì chỉ vì dẫn đến một điều khác. Cần nhận diện phiên bản trước khi kết luận.

Giữ, bác hay để mở là cách ghi trạng thái đánh giá một luận đề: giữ là chấp nhận nó trong phạm vi đang xét; bác là cho rằng nó sai, chẳng hạn vì có phản ví dụ đủ mạnh; để mở là chưa quyết định, vì cần làm rõ hoặc xem xét thêm lập luận. Không cần chọn ngay: có thể tạm để mở cả ba trong khi học.

Mã	Luận đề	Luận điểm cần kiểm tra
P1 — Hưởng thụ là duy nhất	Chỉ sự hưởng thụ trực tiếp làm tăng phúc lợi; sự bất hạnh trực tiếp làm giảm phúc lợi. Ở đây hưởng thụ là thái độ tích cực, không chỉ là cảm giác thể chất (mục 4.1).	Một quan hệ hoặc thành tựu có làm đời sống tốt hơn cho người ấy khi sự hưởng thụ và bất hạnh được giữ như nhau không?
P2 — Thỏa mãn mong muốn	Việc những mong muốn phù hợp được thỏa mãn trực tiếp làm tăng phúc lợi. P2 mạnh thêm rằng chỉ điều đó trực tiếp làm tăng phúc lợi.	Mong muốn nào được tính? Điều đạt được có lợi khi người ấy không biết hoặc không còn muốn nó không?
P3 — Giá trị độc lập	Có ít nhất một yếu tố có thể tốt cho người ấy không chỉ vì tạo sự hưởng thụ hoặc thỏa mãn mong muốn.	Yếu tố nào, vì sao tốt cho chính người ấy, và thái độ của người ấy có vai trò gì?

P1 loại trừ P3 theo cách định nghĩa ở đây. P2 ở dạng chưa nói “duy nhất” không loại trừ P3; P2 mạnh thì loại trừ. Một lý thuyết hỗn hợp có thể giữ cả P2 và P3, đồng thời coi hưởng thụ quan trọng, nhưng sẽ bác P1 nếu cho yếu tố khác cũng đóng góp trực tiếp. Các quan hệ này phụ thuộc cách định nghĩa và không thay cho việc đọc phiên bản cụ thể.

P1 — Vì sao chữ “duy nhất” quan trọng? Theo P1, tình bạn có thể rất quan trọng cho An vì đem lại sự hưởng thụ hoặc tránh bất hạnh, nhưng không trực tiếp làm tăng phúc lợi theo một cách độc lập với chúng. Giữ P1 là chấp nhận giới hạn này; bác P1 là cho rằng có ít nhất một yếu tố khác cũng trực tiếp làm tăng phúc lợi. Bác P1 không có nghĩa phủ nhận rằng sự hưởng thụ có giá trị: nó có thể quan trọng mà không phải nguồn duy nhất.

P2 — Phân biệt hai phiên bản. Giả sử An thật sự mong hoàn thành một công trình nghiên cứu. Theo P2, việc mong muốn phù hợp đó được thỏa mãn trực tiếp tốt cho An, không chỉ vì An vui khi hoàn thành. Nhưng “phù hợp” cần được giải thích: chẳng hạn, liệu mong muốn dựa trên thông tin sai có được tính không? P2 nói thỏa mãn mong muốn là một nguồn trực tiếp của phúc lợi; P2 mạnh nói đó là nguồn duy nhất. Vì vậy, có thể giữ P2 nhưng bác P2 mạnh nếu cho rằng còn có nguồn trực tiếp khác.

P3 — Giá trị độc lập là gì? Một người giữ P3 có thể lập luận rằng một tình bạn chân thành tốt hơn cho An so với việc chỉ tưởng mình có tình bạn chân thành, ngay cả khi sự hưởng thụ và mức thỏa mãn mong muốn như nhau. Đây là ví dụ cho lập luận cần bảo vệ, chưa phải bằng chứng tự động: cần giải thích vì sao sự chân thành tốt hơn cho chính An. P3 nói có ít nhất một yếu tố như vậy; nó chưa xác định yếu tố ấy là gì hoặc có bao nhiêu yếu tố.

Kết hợp	Quan hệ giữa các luận đề
Giữ P1 và giữ P3	Không tương thích: P1 nói chỉ hưởng thụ trực tiếp làm tăng phúc lợi; P3 khẳng định có ít nhất một yếu tố độc lập khác.
Giữ P2 và giữ P3	Có thể tương thích: P2 chưa nói thỏa mãn mong muốn là nguồn duy nhất.
Giữ P2 mạnh và giữ P3	Không tương thích: P2 mạnh chỉ cho phép một nguồn trực tiếp, còn P3 khẳng định có nguồn độc lập khác.

Khi đánh giá P2, cần nói rõ đang xét P2 thông thường hay P2 mạnh. Việc một lý thuyết giữ hay bác luận đề cũng không có nghĩa người học phải chấp nhận đánh giá ấy.

0.3. Bảng đối chiếu các học thuyết về cùng Q1

Lập trường hoặc phiên bản	P1	P2	P3	Lý do hấp dẫn	Khó khăn cần xét
Khoái lạc thuần túy	Giữ	Bác như nguồn đóng góp độc lập; có thể coi thỏa mãn mong muốn hữu ích vì tạo hưởng thụ	Bác	Giải thích vai trò của hưởng thụ và đau khổ	Máy trải nghiệm, quan hệ bị lừa dối: thực tại có giá trị cho người ấy không?
Thỏa mãn mong muốn thuần túy	Bác	Giữ P2 mạnh, với các điều kiện cụ thể về mong muốn	Bác	Coi trọng mục tiêu thực của chủ thể, không chỉ cảm giác	Sai thông tin, mong muốn thích nghi, thất vọng và thỏa mãn mà không biết
Danh sách khách quan	Bác nếu danh sách có ít nhất một yếu tố P3	Tùy phiên bản; có thể tính mong muốn hoặc không	Giữ theo cách dùng ở đây	Giải thích giá trị có thể có của tự chủ, tri thức hoặc quan hệ thực	Biện minh danh sách và vị trí của thái độ chủ thể; tránh áp đặt
Hỗn hợp	Thường bác nếu nhiều yếu tố đóng góp trực tiếp	Tùy phiên bản	Có thể giữ	Kết hợp sức mạnh của nhiều hướng	Xác định yếu tố nào, quan hệ và cách cân nhắc giữa chúng

“Giữ/bác” ở đây áp dụng cho phiên bản được mô tả, không áp đặt cho mọi tác giả mang cùng nhãn. Với từng hàng, câu hỏi phản biện là liệu yếu tố đó làm đời sống tốt hơn cho người sống nó, không chỉ làm người khác hài lòng hay làm thế giới đáng ca ngợi hơn.

0.4. Bốn câu hỏi metaethics vẫn theo ta

Phán đoán về phúc lợi và phán đoán đạo đức khác nhau thế nào? Một phán đoán về phúc lợi cá nhân hỏi điều gì tốt hoặc xấu cho một người: chẳng hạn, “Được nghỉ ngơi tốt cho An”. Một phán đoán về điều đúng, sai hay nghĩa vụ hỏi một tác nhân nên, phải hoặc được phép làm gì: chẳng hạn, “An có nghĩa vụ giúp người bạn đang gặp nguy hiểm”. Phán đoán đạo đức còn có thể đánh giá phẩm chất của con người hoặc hành động.

Hai trọng tâm này liên hệ nhưng không đồng nhất. Giả sử An rất mệt và nghỉ ngơi có lợi cho An, trong khi một người bạn gặp nguy hiểm mà chỉ An có thể giúp ngay. Tùy hoàn cảnh, “nghỉ ngơi tốt hơn cho An” và “An nên giúp bạn” có thể cùng đúng: điều tốt hơn cho riêng An chưa chắc là điều An nên làm khi phải xét đến người khác. Ví dụ chỉ làm rõ sự khác biệt; kết luận về tình huống cụ thể còn cần thêm dữ kiện và lập luận.

Phúc lợi thường là một lý do quan trọng trong suy luận đạo đức: việc một hành động gây tổn hại nghiêm trọng cho An có thể là lý do mạnh để không làm. Nhưng từ phán đoán về tổn hại đến kết luận về điều nên làm cần thêm một tiền đề về ý nghĩa đạo đức của tổn hại và có thể phải xét các lý do khác. Tương tự, việc một hành động đúng không tự chứng minh nó làm tăng phúc lợi của người hành động.

Từ “đạo đức” có thể dùng rộng hoặc hẹp. Theo nghĩa hẹp đang dùng để phân biệt ở đây, phán đoán về phúc lợi khác phán đoán về đúng, sai hay nghĩa vụ. Theo nghĩa rộng của triết học đạo đức (ethics), nghiên cứu đời sống tốt và phúc lợi cũng có thể thuộc đạo đức học. Do đó, ưu tiên gọi rõ phán đoán về phúc lợi hoặc phán đoán về điều đúng và nghĩa vụ, thay vì giả định tên gọi giải quyết mọi tranh luận phân loại.

Xét câu “Tình bạn chân thành tốt cho An”:

Câu hỏi cũ	Áp dụng vào câu đang xét
L1 — Ngữ nghĩa	Câu này khẳng định điều có thể đúng hoặc sai, biểu đạt thái độ, hay cần giải thích theo cách khác?
L2 — Chân lý	Phán đoán này có thực sự đúng không? Phạm vi của lập trường đang xét là gì?
L3 — Độc lập	Nếu câu đúng, nó phụ thuộc thế nào vào thái độ của An, của người đánh giá hoặc vào một quan điểm lý tưởng? Các loại phụ thuộc này cần tách nhau.
L4 — Tri thức	Ta có thể biết hoặc có lý do tin câu ấy bằng cách nào? Bằng chứng và phản biện nào phù hợp?

Ở đây ta mở rộng công cụ sang phán đoán về phúc lợi; không giả định mọi lý thuyết metaethics đạo đức đều có cùng phạm vi với mọi phát biểu về lợi ích cá nhân. Các lập trường metaethics có thể được kết hợp với những câu trả lời Q1 khác nhau, nhưng cần kiểm tra từng phiên bản và tính nhất quán của nó.

Hai nghĩa của khách quan: “Tình bạn có thể tốt cho An dù An không mong muốn” là luận điểm về quan hệ giữa phúc lợi và thái độ của An. “Sự thật về giá trị độc lập với mọi quan điểm theo một nghĩa nhất định” là câu hỏi metaethics rộng hơn. Một câu không tự giải quyết câu kia. Thuyết mong muốn không tự động là anti-realism; danh sách khách quan không tự chứng minh moral realism.

0.5. Cầu nối sang Session 11: điều tốt và điều đúng

Giả sử một người tin P1: sự hưởng thụ và bất hạnh quyết định phúc lợi. Để đi tới kết luận “nên chọn chính sách A”, người ấy vẫn cần biết A ảnh hưởng đến ai, có những lựa chọn nào, và phải bảo vệ thêm một nguyên tắc nối phúc lợi với hành động đúng. Một nguyên tắc như vậy có thể yêu cầu tối đa hóa tổng phúc lợi; một lý thuyết khác có thể xem thêm quyền hoặc công bằng.

Vì vậy hedonism về phúc lợi không tự động là công lợi luận. Ngược lại, một dạng hệ quả luận cần cách đánh giá kết quả, nhưng không nhất thiết chọn khoái lạc làm giá trị duy nhất. N1–N3 của bản đồ sẽ giúp đối chiếu các lý thuyết hành động; V1–V2 nhắc ta phân biệt nhất nguyên về phúc lợi với nhất nguyên về đạo đức nói chung.

1. Câu hỏi của session: tốt cho ai, và tốt theo nghĩa nào?

Một người có thể sống dễ chịu, làm việc có ý nghĩa với mình, được người khác ngưỡng mộ hoặc làm nhiều việc tốt. Những điều ấy có thể đi cùng nhau, nhưng không đồng nghĩa.

Phúc lợi (well-being hay welfare) là mức độ cuộc sống diễn ra tốt hay xấu cho người sống cuộc đời ấy. Lý thuyết phúc lợi tìm những yếu tố rốt cuộc làm cho người đó khá hơn hoặc tệ đi. Ví dụ, sức khỏe có thể giúp một người làm việc và tận hưởng cuộc sống; câu hỏi còn lại là sức khỏe chỉ có giá trị vì các lợi ích ấy hay còn trực tiếp tốt cho người đó.

Ba câu hỏi cần tách:

Câu hỏi	Ví dụ	Trọng tâm
Phúc lợi	Cuộc sống này có tốt cho An không?	Lợi ích của An
Đạo đức chuẩn tắc	An có nên hy sinh một lợi ích để giữ lời hứa không?	Điều An có lý do hay nghĩa vụ làm, xét cả người khác
Giá trị của tình huống	Một thế giới có tốt hơn thế giới khác không?	Có thể gồm phúc lợi, công lý và các giá trị khác

Một hành động có thể làm lợi cho người thực hiện mà vẫn sai với người khác. Ngược lại, một sự hy sinh có thể đáng ca ngợi mà làm người hy sinh thiệt hơn. Đánh giá một cuộc đời về mặt đạo đức cũng không tự động đồng nhất với đánh giá nó tốt cho người sống cuộc đời ấy.

Nối Session 2: Từ “điều này làm An có phúc lợi hơn” chưa thể suy ra “An có nghĩa vụ làm điều đó” nếu thiếu tiền đề chuẩn tắc nối hai câu. Session 11 sẽ xem xét một cách nối bằng hệ quả luận; Session 10 chưa giả định cách nối ấy là đúng.

2. Giá trị nội tại, giá trị công cụ và quan hệ giữa chúng

Một thứ có giá trị công cụ khi tốt vì nó dẫn đến điều tốt khác. Một thứ có giá trị nội tại, theo cách dùng ở đây, tốt vì chính nó chứ không chỉ vì kết quả nó tạo ra. Một thứ có thể có cả hai loại giá trị: tình bạn có thể vừa đáng quý tự thân, vừa đem lại sự nâng đỡ. Không phải mọi thứ có ích đều chỉ có ích như công cụ.

Câu hỏi phân biệt: Nếu giữ nguyên mọi hệ quả khác, việc có thêm yếu tố X có làm cuộc sống tốt hơn cho người ấy không? Đây là phép thử tư duy, không phải bằng chứng tự động: việc giả định “mọi thứ khác giữ nguyên” có thể che khuất những quan hệ quan trọng. Trong chương 1, Shafer-Landau giới thiệu giá trị công cụ và nội tại để tìm điều trực tiếp làm tăng phúc lợi (PDF 42–44).

Cần và đủ: X cần cho Y nếu không có X thì không có Y; X đủ cho Y nếu có X thì Y xảy ra. Nói khoái lạc góp phần vào phúc lợi khác với nói nó là thứ duy nhất trực tiếp làm tăng phúc lợi. Nhiều phản biện nhắm vào luận đề duy nhất mạnh hơn, không phủ nhận rằng khoái lạc quan trọng.

3. Ba điều dễ bị gộp

3.1. Một tình huống giả định

An muốn được thăng chức vì tin rằng công việc mới sẽ cho mình nhiều thời gian nghiên cứu. An được thăng chức, nhưng công việc thực tế khiến An kiệt sức và không còn thời gian nghiên cứu.

1. Điều An muốn: được thăng chức; mong muốn đã được thỏa mãn.
2. Cảm nhận của An: có thể vui lúc nhận tin nhưng về sau mệt mỏi; cần biết trải nghiệm thực tế.
3. Điều tốt cho An: còn phải lập luận; đáp án thay đổi theo lý thuyết và các chi tiết khác.

Tình huống cho thấy ba điều có thể tách nhau, không chứng minh trước lý thuyết nào đúng. Cũng cần phân biệt điều An muốn như phương tiện với mục tiêu nghiên cứu sâu hơn; một phiên bản lý thuyết mong muốn có thể xét cả hai.

3.2. Bản đồ ba hướng

Hướng lý thuyết	Điều trực tiếp làm tăng phúc lợi	Câu hỏi khó
Thuyết khoái lạc (hedonism)	Trong phiên bản đang xét: sự hưởng thụ; sự bất hạnh làm giảm phúc lợi	Hưởng thụ dựa trên ảo tưởng có đủ không?
Thỏa mãn mong muốn (desire satisfaction)	Những mong muốn phù hợp của người ấy được thỏa mãn	Mong muốn sai thông tin hoặc hình thành dưới áp bức có quyết định điều tốt không?
Danh sách khách quan (objective list)	Một hoặc nhiều yếu tố như quan hệ, tri thức, tự chủ, thành tựu có thể tốt cho người ấy không chỉ vì được mong muốn hay tạo khoái lạc	Dựa vào đâu chọn danh sách mà không áp đặt?

Đây là ba họ lý thuyết, không phải ba công thức duy nhất. Những quan điểm hỗn hợp có thể kết hợp nhiều yếu tố. “Khách quan” ở mục này nói về quan hệ giữa điều tốt cho một người và thái độ của người đó; không tự động giải quyết toàn bộ tranh luận hiện thực luận ở Session 5–7.

4. Thuyết khoái lạc: sức hấp dẫn và nội dung

4.1. Luận đề

Theo phiên bản phúc lợi của hedonism, hưởng thụ là điều duy nhất trực tiếp làm cuộc sống tốt hơn cho chủ thể; đau khổ trực tiếp làm nó tệ hơn. Tri thức, tự do hay tình bạn có thể rất quan trọng vì thường đem lại hưởng thụ hoặc tránh đau khổ, nhưng theo luận đề thuần túy chúng không đóng góp độc lập vào phúc lợi.

Phân biệt thuật ngữ theo Shafer-Landau: Pleasure — ở đây dịch là khoái lạc — là thuật ngữ rộng. Tác giả phân biệt hai dạng: khoái lạc thể chất (physical pleasure), như cảm giác dễ chịu khi ăn một quả táo ngon, và khoái lạc thuộc thái độ (attitudinal pleasure), tức sự hưởng thụ (enjoyment): một thái độ tích cực có thể từ hài lòng nhẹ đến vui sướng mãnh liệt. Hai dạng có thể đi cùng nhau, nhưng không đồng nhất. Một người có thể thưởng thức bức tranh đẹp hoặc vui trước chiến thắng của đội mình yêu thích mà không có cảm giác khoái lạc thể chất đặc biệt.

Trong phiên bản thuyết khoái lạc được ông trình bày, Shafer-Landau đặt sự hưởng thụ, thay vì khoái lạc thể chất, ở trung tâm đời sống tốt. Ông dùng happiness — hạnh phúc — theo nghĩa hưởng thụ trong phần này và lưu ý rằng “hạnh phúc” có những nghĩa khác ở các truyền thống khác. Hưởng thụ là một thái độ tích cực, không nên giản lược thành cảm giác dễ chịu của cơ thể. Vì thế không nên đồng nhất hedonism với lối sống ăn chơi. Đây là cách trình bày của tác giả trong chương này, không mặc định mọi phiên bản hedonism đều định nghĩa giống nhau. Đã đối chiếu trực tiếp: chương 1, trang 43–44, trang in 22–23.

Quy ước của session: Giữ tên thuyết khoái lạc cho hedonism; dùng sự hưởng thụ khi trình bày yếu tố trung tâm trong phiên bản của Shafer-Landau, và khoái lạc thể chất khi nói riêng về cảm giác thể xác.

Hedonism là một lý thuyết về điều gì làm đời sống tốt, không nhất thiết là lời khuyên “luôn trực tiếp đuổi theo khoái lạc”. Lao động khó, cam kết và quan hệ lâu dài có thể là con đường tốt hơn để đạt hưởng thụ.

4.2. Vì sao có sức thuyết phục?

• Nó giải thích vì sao đau khổ thường là tổn hại, và vì sao hưởng thụ quan trọng ngay cả khi không tạo thêm lợi ích nào.
• Nó cho phép nhiều kiểu sống tốt: điều đem lại hưởng thụ cho mỗi người khác nhau.
• Nó đưa ra lời giải thích thống nhất: nhiều thứ ta theo đuổi quan trọng vì tác động đến trải nghiệm.

Nhưng từ việc hưởng thụ có giá trị chưa suy ra nó là giá trị duy nhất. Chính bước từ “một phần” sang “tất cả” cần được bảo vệ.

5. Phản biện hedonism và câu trả lời

5.1. Máy trải nghiệm (experience machine)

Hãy giả định một cỗ máy có thể tạo cho An trải nghiệm chủ quan hoàn toàn giống một đời sống đầy tình bạn, sáng tạo và thành tựu. Thực tế An ở trong mô phỏng; những việc tưởng như làm được không diễn ra ngoài máy. Giả sử không có rủi ro kỹ thuật và trải nghiệm bên trong không kém đời sống bên ngoài.

Tái dựng một phản biện:

1. Nếu chỉ sự hưởng thụ và bất hạnh quyết định phúc lợi, hai cuộc sống có chúng như nhau sẽ ngang nhau về phúc lợi.
2. Cuộc sống với tình bạn và thành tựu thực có thể tốt hơn cho An so với cuộc sống mô phỏng, dù trải nghiệm bằng nhau.
3. Vậy chỉ trải nghiệm không quyết định toàn bộ phúc lợi.

Đây là bản tái dựng của tutor từ thí nghiệm máy trải nghiệm, không phải trích nguyên văn Nozick. Shafer-Landau thảo luận máy này trong phần hạnh phúc dựa trên niềm tin sai, PDF 55–56. Muốn bác hedonism về phúc lợi, tiền đề 2 cần nói đời thực tốt hơn cho An, không chỉ nói nó đẹp hơn, đáng ngưỡng mộ hơn hoặc tốt hơn cho người khác.

Người theo thuyết khoái lạc có thể trả lời: “Tôi không chấp nhận tiền đề 2. Nếu mức hưởng thụ và bất hạnh của An trong hai cuộc sống thực sự như nhau, tôi chưa thấy lý do để kết luận cuộc sống bên ngoài máy tốt hơn cho An.”

Người ấy cũng có thể hỏi vì sao ta ngần ngại để An vào máy. Có phải ta sợ máy hỏng, sợ An mất khả năng kiểm soát, hoặc lo người thân bị bỏ lại? Những lo ngại ấy đáng xét, nhưng chúng có thể liên quan đến đau khổ, rủi ro hoặc lợi ích của người khác. Vì vậy, chúng chưa tự cho thấy tình bạn hay thành tựu thực làm tăng phúc lợi của An một cách độc lập với sự hưởng thụ.

Để tập trung vào điểm tranh luận, ta lần lượt xem xét và, trong phạm vi giả định có thể, loại trừ các lo ngại ấy: máy hoạt động đúng như hứa; việc mất kiểm soát không làm trải nghiệm của An tệ hơn; lợi ích của người thân không thay đổi giữa hai phương án. Khi ấy, câu hỏi còn lại là: nếu sự hưởng thụ và bất hạnh của An như nhau, việc tình bạn và thành tựu thực sự tồn tại có làm cuộc sống tốt hơn cho An không?

Người phản biện có thể đáp: “Có. Việc An thực sự gắn bó với người khác và thực sự làm được điều mình tưởng là có giá trị cho An, ngay cả khi An không nhận ra sự khác biệt và không có thêm hưởng thụ.” Người theo thuyết khoái lạc có thể vẫn không đồng ý và yêu cầu giải thích vì sao sự khác biệt ấy tốt hơn cho An.

Như vậy, thí nghiệm giúp xác định chỗ bất đồng và lý do mỗi bên cần bảo vệ; việc một người có trực giác nghiêng về phương án nào chưa tự chứng minh phương án ấy đúng.

5.2. Hạnh phúc sai lầm và tự chủ

Một người hài lòng vì tin quan hệ của mình chân thành, trong khi bị lừa dối mà không biết. Một người khác có trải nghiệm tương đương nhưng niềm tin đúng. Người phản biện cho rằng người thứ hai có đời sống tốt hơn cho chính mình; hedonist có thể phủ nhận điều này, hoặc chỉ ra việc lừa dối thường gây tổn hại trải nghiệm khi bị phát hiện. Trường hợp mạnh cố ý giả định sự lừa dối không bị phát hiện để hỏi liệu thực tại của quan hệ có giá trị độc lập không (F, chương 2, PDF 55–56).

Tương tự, việc bị người khác kiểm soát bí mật có thể đe dọa tự chủ ngay cả khi ta vui vẻ. Nhưng cần phân biệt tự chủ có giá trị cho người ấy với tác hại thường gặp của việc mất tự chủ; lập luận phải giải thích vì sao khác biệt còn tồn tại khi trải nghiệm được giữ ngang nhau.

5.3. Cẩn thận với hai thế giới

Một thế giới có người tốt được hưởng hạnh phúc có vẻ tốt hơn thế giới có kẻ xấu được hưởng hạnh phúc ngang bằng. Nhưng từ đó chưa bác được hedonism về phúc lợi cá nhân: người theo thuyết này có thể thừa nhận công lý hoặc đức hạnh làm thế giới tốt hơn theo một nghĩa khác. Shafer-Landau nêu chính giới hạn này khi bàn phản biện hai thế giới (chương 2, PDF 54–55).

6. Thuyết thỏa mãn mong muốn: tại sao hấp dẫn?

Theo phiên bản cơ bản, một đời sống tốt hơn cho người sống nó khi những mong muốn của họ được thỏa mãn. Điều quan trọng là trạng thái được mong muốn thực sự xảy ra, không chỉ người ấy cảm thấy như vậy. Một người muốn hoàn thành nghiên cứu có thể quan tâm đến thành tựu thực, không chỉ cảm giác đã thành công.

Điểm mạnh là tôn trọng sự khác biệt giữa các mục tiêu cá nhân, giải thích sự gắn bó của phúc lợi với những gì người ấy quan tâm, và có thể giải thích vì sao thực tại quan trọng ngoài cảm giác. Nhưng người ta có thể nhầm lẫn, có các mong muốn xung đột hay thay đổi theo hoàn cảnh. Vì vậy cần hỏi: tính mọi mong muốn, chỉ những mong muốn liên quan đến bản thân, hay những mong muốn có đủ thông tin? Tính cường độ, thời điểm và các xung đột thế nào?

Chương 3 của F trình bày sức hấp dẫn của lý thuyết và liên hệ giữa mong muốn, động cơ, đa dạng đời sống tốt (PDF 65–69). Việc ta có động cơ theo đuổi điều mình muốn không tự chứng minh rằng thỏa mãn nó luôn tốt cho ta.

7. Những phản biện đối với thuyết mong muốn

7.1. Mong muốn dựa trên niềm tin sai

An muốn uống chất lỏng trong cốc vì tin đó là nước, nhưng thực ra đó là chất gây hại. Việc thỏa mãn mong muốn bề mặt có vẻ không làm An tốt hơn. Một câu trả lời là xét mong muốn có đủ thông tin, hoặc điều An sẽ muốn nếu biết sự thật thích hợp.

Khó khăn chuyển sang câu hỏi: phải biết những gì, trong điều kiện nào, và liệu phiên bản giả định ấy còn phản ánh con người thực của An đến mức nào? Việc lý tưởng hóa có thể giảm sai lầm nhưng cũng tạo khoảng cách với sở thích thực tế. Chương 4 của F nêu vấn đề niềm tin sai và các cách sửa lý thuyết (PDF 70–73).

7.2. Được điều mình muốn mà không biết

Giả sử một nhà nghiên cứu hết sức mong công trình giúp tìm ra phương pháp chữa bệnh. Sau khi bà qua đời, công trình thực sự góp phần tạo ra phương pháp ấy, nhưng bà không bao giờ biết. Người theo một số phiên bản có thể coi việc mong muốn được thỏa mãn là tốt cho bà; người phản biện hỏi liệu điều không bao giờ được trải nghiệm có thể cải thiện phúc lợi của bà hay không. Đây cũng mở ra câu hỏi riêng về lợi ích sau khi chết, không cần giải quyết ngay để thấy điểm tranh luận. F nêu trường hợp thành công mà không biết ở PDF 74.

7.3. Mong muốn thích nghi với bất công

Một người lớn lên trong môi trường bị tước cơ hội và dần chỉ mong những điều rất hạn chế. Nếu các mong muốn ấy đều được thỏa mãn, liệu đời sống của người đó có thể được đánh giá đầy đủ là tốt? Người phản biện cho rằng sự thiếu tự do hay cơ hội có thể làm đời sống kém đi, kể cả khi người ấy không mong điều khác (F, PDF 74–75).

Người bảo vệ thuyết mong muốn có thể lý tưởng hóa thông tin hoặc xét những mong muốn sâu hơn; người phê bình hỏi việc sửa đó dựa vào tiêu chuẩn nào. Đồng thời, không được suy từ việc người ấy sống trong bất lợi rằng mọi mong muốn thực tế của họ đều không xác thực: cần tránh áp đặt từ bên ngoài.

7.4. Hy sinh và thất vọng

Một người có thể muốn giúp người thân dù biết rằng việc ấy làm mình thiệt. Nếu mọi mong muốn được thỏa mãn đều làm người đó khá hơn, lý thuyết có nguy cơ khó giải thích hy sinh phúc lợi. Người bảo vệ có thể giới hạn các mong muốn liên quan trực tiếp tới lợi ích bản thân, hoặc phân biệt đóng góp của một mong muốn với tổng phúc lợi sau khi tính mọi tổn thất. Đổi lại, cần giải thích nguyên tắc chọn mong muốn mà không giả định sẵn đáp án.

Ngay cả khi đạt một mục tiêu được suy xét kỹ, người ta có thể thất vọng. Đó là bằng chứng chống việc thỏa mãn mong muốn là đủ cho một đời sống tốt, hay chỉ cho thấy nó có một đóng góp tích cực bị nỗi thất vọng lớn hơn lấn át? Cần phân biệt hai kết luận (xem F, PDF 73–75).

8. Danh sách khách quan và các lý thuyết hỗn hợp

Theo họ lý thuyết danh sách khách quan, một số yếu tố có thể tốt cho con người ngay cả khi họ không mong muốn hoặc không vui vì chúng. Các ứng viên thường được nêu gồm quan hệ thực, tri thức, thành tựu và tự chủ. Không phải mọi người theo hướng này đồng ý về danh sách, và “khách quan” không có nghĩa sở thích, hoàn cảnh hay tiếng nói của người sống cuộc đời ấy không quan trọng.

Sức hút: có nguồn lực để giải thích tại sao bị lừa dối, bị tước tự do hoặc có mong muốn bị thu hẹp có thể gây thiệt hại. Khó khăn: vì sao những yếu tố cụ thể này tốt cho người không quan tâm đến chúng? Làm thế nào tránh danh sách phản ánh thiên kiến của người lập? Làm sao cân nhắc khi các giá trị xung đột?

Một thuyết hỗn hợp có thể coi cả trải nghiệm, mong muốn và những yếu tố khác cùng có vai trò. Nhưng cộng thêm yếu tố không tự giải quyết cách cân bằng. Một phiên bản khác cho rằng hoạt động có giá trị chỉ đem lại phúc lợi khi người ấy có một quan hệ chủ quan thích hợp với nó; phiên bản cụ thể cần được nêu rõ trước khi phê bình. Mục này là bản đồ khái quát của tutor; không gán một danh sách cụ thể cho Shafer-Landau từ các trang đã đọc.

8.1. “Khách quan” ở đây có nghĩa gì?

Theo cách dùng trong session, một yếu tố khách quan có thể tốt cho một người không chỉ vì nó tạo ra sự hưởng thụ hoặc thỏa mãn mong muốn của người ấy. Đây là ý của P3: có ít nhất một yếu tố có thể đóng góp trực tiếp theo cách độc lập với cả hai nguồn đó.

Ví dụ, người giữ P3 có thể đề xuất tình bạn chân thành là một yếu tố như vậy: ngay cả khi giữ sự hưởng thụ, bất hạnh và mức thỏa mãn mong muốn của An như nhau, việc An thực sự có một người bạn chân thành có thể tốt hơn cho An so với việc An chỉ tưởng mình có. Đây là một luận điểm cần lập luận bảo vệ, không phải điều mặc định đã được chứng minh. Người theo thuyết khoái lạc thuần túy có thể bác khác biệt về phúc lợi này; người theo thuyết mong muốn thuần túy có thể tính tình bạn nếu nó thỏa mãn một mong muốn phù hợp, nhưng không coi nó là nguồn độc lập.

Độc lập không có nghĩa là không được đi cùng nhau. An có thể vừa mong muốn, vừa hưởng thụ tình bạn chân thành. Luận điểm khách quan nói rằng sự chân thành còn có thể có giá trị phúc lợi trực tiếp ngoài những đóng góp ấy. Nó cũng không bắt buộc hoàn toàn bỏ qua thái độ hay hoàn cảnh của An: tùy phiên bản, chúng có thể ảnh hưởng đến việc một yếu tố tốt cho An thế nào hoặc đến mức nào.

“Khách quan” theo nghĩa này chưa tự giải quyết câu hỏi metaethics rộng hơn: chân lý về giá trị có độc lập với mọi quan điểm hay thái độ theo một nghĩa nhất định không. Xem lại hai loại phụ thuộc ở mục 0.4.

8.2. Danh sách khách quan khác lý thuyết hỗn hợp thế nào?

Hai tên gọi trả lời hai câu hỏi khác nhau. Danh sách khách quan, theo nghĩa đang dùng, đòi hỏi có ít nhất một yếu tố tốt cho người ấy độc lập với hưởng thụ và thỏa mãn mong muốn. Hỗn hợp nhấn mạnh vai trò của nhiều loại yếu tố hoặc sự kết hợp giữa chúng; nó không bắt buộc phải có yếu tố khách quan, dù có thể có. Vì vậy hai nhóm có thể giao nhau.

Lý thuyết giả định	Yếu tố góp vào phúc lợi	Yếu tố khách quan theo P3?	Cách hiểu
A	Sự hưởng thụ và thỏa mãn mong muốn là hai nguồn trực tiếp	Không	Hỗn hợp theo cách dùng ở đây; không phải danh sách khách quan vì không có yếu tố độc lập với cả hai.
B	Sự hưởng thụ, thỏa mãn mong muốn và tình bạn chân thành có giá trị độc lập	Có	Vừa kết hợp nhiều loại yếu tố, vừa có yếu tố khách quan; hai nhãn có thể cùng áp dụng.
C	Tình bạn chân thành và tri thức có giá trị độc lập	Có	Có các yếu tố khách quan; việc gọi là hỗn hợp còn tùy nghĩa của thuật ngữ và cấu trúc lý thuyết.

Các hàng chỉ là mô hình minh họa, không chứng minh yếu tố được nêu thực sự có giá trị độc lập. Một lý thuyết hỗn hợp cũng có thể đòi hỏi sự kết hợp giữa hoạt động có giá trị và thái độ phù hợp của người ấy, thay vì coi chúng là các nguồn riêng rồi cộng lại. Khi phân loại, cần hỏi cả có yếu tố P3 không lẫn các yếu tố liên hệ thế nào, thay vì chỉ dựa vào tên gọi.

9. So sánh qua cùng một trường hợp

Giả định An nhận được sự tôn trọng chân thành của đồng nghiệp nhưng không biết; việc ấy không ảnh hưởng đến trải nghiệm, mong muốn nào của An hoặc kết quả khác. Giả định mạnh này chỉ để tách các yếu tố, không mô tả trường hợp điển hình.

Lý thuyết	Câu trả lời sơ bộ	Điểm cần làm rõ
Khoái lạc thuần túy	Không tăng phúc lợi nếu không thay đổi trải nghiệm	Có hợp lý khi bỏ qua quan hệ thực?
Mong muốn	Chỉ đóng góp nếu thỏa mãn một mong muốn liên quan theo phiên bản được dùng	An có mong được tôn trọng không? Có tính thỏa mãn mà không biết không?
Danh sách khách quan	Có thể tăng nếu quan hệ chân thành là một giá trị trong lý thuyết	Vì sao tốt cho An ngay cả khi An không nhận biết?
Hỗn hợp	Phụ thuộc cấu trúc lý thuyết	Các yếu tố độc lập hay cần kết hợp?

Không thể quyết định lý thuyết chỉ bằng cách đặt tên cho trường hợp: phải giải thích vì sao yếu tố được tính và tốt cho ai.

10. Liên hệ có chọn lọc: AI và phúc lợi

Tình huống giả định: Một trợ lý AI được thiết kế để tối đa hóa mức hài lòng tức thời của người dùng. Nó thường đưa câu trả lời dễ chịu và tránh thông tin khó nghe. Điểm hài lòng có thể tăng trong khi khả năng hiểu vấn đề, đưa ra lựa chọn có thông tin hoặc duy trì quan hệ chân thực bị ảnh hưởng.

Thước đo hài lòng là một tín hiệu về trải nghiệm, không tự nó xác lập toàn bộ phúc lợi. Thuyết khoái lạc cũng không buộc nhà thiết kế tối đa hóa điểm hài lòng tức thời: cần xét trải nghiệm về lâu dài. Thuyết mong muốn hỏi thêm người dùng thực sự muốn gì, có được thông tin phù hợp không; hướng danh sách khách quan có thể đặt thêm câu hỏi về tự chủ hay tri thức. Từ đó chưa suy ra một quyết định thiết kế cụ thể: còn phải cân nhắc quyền, tác động đến người khác và bằng chứng thực nghiệm. Ví dụ này do tutor xây dựng, không phải khẳng định về sách Đạo đức AI của người học.

11. Sản phẩm của session

Chọn một trường hợp cá nhân hoặc dùng tình huống An ở mục 3. Viết ngắn theo bảng:

Thành phần	Ghi nhận
Người có phúc lợi được xét và các sự kiện	…
Người ấy muốn gì, cảm thấy thế nào, và điều gì thực sự xảy ra?	…
Dự đoán của mỗi lý thuyết	…
Lập luận và phản biện mạnh nhất	…
Câu trả lời có thể có và điều còn cần kiểm tra	…

Sau đó chỉ ra một kết luận về điều nên làm và tiền đề bổ sung cần có để đi từ đánh giá phúc lợi đến kết luận ấy. Có thể để quan điểm riêng chưa quyết định.

Đối chiếu theo bản đồ: Với ít nhất hai phiên bản, ghi lập trường đối với P1, P2 và P3; xác định Q1, xét căn cứ B1 và cấu trúc B3, rồi nêu một phản biện và câu đáp. Chọn một phán đoán về phúc lợi trong trường hợp rồi áp dụng một trong bốn câu hỏi L1–L4; không suy lập trường metaethics chỉ từ tên thuyết phúc lợi.

12. Tự kiểm và thuật ngữ

12.1. Trắc nghiệm

Chọn một đáp án A, B, C hoặc D cho mỗi câu. Các câu kiểm tra khả năng nhận diện và vận dụng; làm đúng chưa tự nó chứng minh đã có thể tái dựng hay phản biện lập luận độc lập. Đáp án và giải thích ở sau câu 13.

Câu 1 — Phúc lợi và điều nên làm. An rất mệt; nghỉ ngơi tốt hơn cho sức khỏe và phúc lợi của An. Cùng lúc, một người bạn gặp nguy hiểm và chỉ An có thể giúp ngay; giả sử không còn cách nào khác. Phát biểu nào đúng nhất?

• A. Vì nghỉ ngơi tốt hơn cho An, An chắc chắn có nghĩa vụ nghỉ ngơi.
• B. Nếu giúp bạn là điều An nên làm, việc giúp bạn chắc chắn cũng làm tăng phúc lợi của An.
• C. Nghỉ ngơi có thể tốt hơn cho An, nhưng để kết luận An nên làm gì còn phải xét những lý do khác, bao gồm lợi ích của người bạn.
• D. Phúc lợi của An không có vai trò gì khi đánh giá An nên làm gì.

Câu 2 — Thuyết khoái lạc. An có một người bạn chân thành; tình bạn đem lại niềm vui và sự an ủi. Theo thuyết khoái lạc thuần túy về phúc lợi đang học, phát biểu nào phù hợp nhất?

• A. Tình bạn không có giá trị gì đối với An, vì chỉ có khoái cảm thể xác mới quan trọng.
• B. Tình bạn có thể rất có giá trị cho An vì đem lại sự hưởng thụ hoặc giảm bất hạnh, nhưng không trực tiếp làm tăng phúc lợi theo một cách độc lập với chúng.
• C. Tình bạn chân thành chắc chắn trực tiếp làm tăng phúc lợi của An, ngay cả khi không tạo khác biệt nào về sự hưởng thụ hay bất hạnh.
• D. An chỉ nên duy trì tình bạn khi nó đem lại cảm giác dễ chịu ngay lập tức.

Câu 3 — Thuyết mong muốn. An muốn được thăng chức vì tin rằng công việc mới cho mình nhiều thời gian nghiên cứu. Sau khi được thăng chức, An phát hiện công việc khiến mình kiệt sức và không còn thời gian nghiên cứu. Phản biện nào với phiên bản đơn giản của thuyết mong muốn được minh họa rõ nhất?

• A. Mọi mong muốn đều chỉ là khoái cảm thể xác.
• B. Một mong muốn có thể dựa trên thông tin sai; vì vậy, việc thỏa mãn nó chưa chắc tốt cho người ấy.
• C. Nếu một người đạt được điều mình muốn, người ấy chắc chắn sẽ hưởng thụ điều đó.
• D. An chưa từng muốn được thăng chức, vì An thực sự muốn có thời gian nghiên cứu.

Câu 4 — P2 và P3. Một người cho rằng thỏa mãn mong muốn phù hợp trực tiếp làm tăng phúc lợi; ngoài ra, quan hệ chân thành cũng có thể trực tiếp tốt cho người ấy không chỉ vì tạo hưởng thụ hay thỏa mãn mong muốn. Người ấy giữ những luận đề nào?

• A. Giữ P1 và bác P3.
• B. Giữ P2 thông thường và giữ P3.
• C. Giữ P2 mạnh và bác P3.
• D. Giữ P2 mạnh và giữ P3.

Câu 5 — Nghĩa của “khách quan”. Một lý thuyết nói tình bạn chân thành là một yếu tố khách quan của phúc lợi. Theo nghĩa đang dùng trong bài, điều đó phù hợp nhất với câu nào?

• A. Tình bạn chân thành chỉ tốt cho An nếu An không hề mong muốn hoặc hưởng thụ nó.
• B. Tình bạn chân thành có thể tốt trực tiếp cho An không chỉ vì tạo ra sự hưởng thụ hoặc thỏa mãn mong muốn của An.
• C. Mọi người đều phải có cùng một kiểu tình bạn thì mới có cuộc sống tốt.
• D. Lý thuyết đã chứng minh mọi chân lý đạo đức đều độc lập với mọi quan điểm.

Câu 6 — Khách quan và hỗn hợp. Một lý thuyết cho rằng cả sự hưởng thụ và việc thỏa mãn mong muốn phù hợp đều trực tiếp làm tăng phúc lợi, nhưng phủ nhận bất kỳ yếu tố nào khác trực tiếp làm tăng phúc lợi độc lập với hai điều đó. Theo cách phân loại trong bài, lý thuyết này là gì?

• A. Một lý thuyết hỗn hợp, nhưng không phải danh sách khách quan theo nghĩa đang xét.
• B. Một lý thuyết danh sách khách quan, vì bất kỳ lý thuyết nào có từ hai yếu tố trở lên đều khách quan.
• C. Thuyết khoái lạc thuần túy, vì nó coi sự hưởng thụ có giá trị.
• D. Một lý thuyết giữ P3, vì nó thừa nhận nhiều hơn một nguồn trực tiếp của phúc lợi.

Câu 7 — Máy trải nghiệm. An có hai cuộc sống với mức hưởng thụ và bất hạnh hoàn toàn như nhau. Trong một cuộc sống, An có tình bạn chân thành; trong cuộc sống kia, An chỉ tưởng mình có tình bạn ấy. Người dùng ví dụ để phản biện thuyết khoái lạc về phúc lợi cần bảo vệ phát biểu nào?

• A. Cuộc sống có tình bạn chân thành có thể tốt hơn cho chính An, dù mức hưởng thụ và bất hạnh như nhau.
• B. Cuộc sống có tình bạn chân thành khiến những người quan sát cảm thấy hài lòng hơn.
• C. An có thể sợ máy bị hỏng và trải nghiệm đau khổ hơn khi ở trong máy.
• D. Hầu hết mọi người đều thích chọn cuộc sống bên ngoài máy.

Câu 8 — Phản hồi đối với máy trải nghiệm. Trước lập luận ở câu 7, người theo thuyết khoái lạc có thể trả lời thế nào?

• A. “Tình bạn chân thành không bao giờ đem lại niềm vui hay sự an ủi.”
• B. “Tôi chấp nhận rằng mọi người có cùng sở thích và cùng cách hưởng thụ.”
• C. “Nếu sự hưởng thụ và bất hạnh của An thực sự như nhau, tôi chưa thấy lý do để kết luận cuộc sống có tình bạn chân thành tốt hơn cho An.”
• D. “Mọi hành động đem lại hưởng thụ cho người thực hiện đều đúng về mặt đạo đức.”

Câu 9 — Bốn câu hỏi metaethics. Xét câu “Tình bạn chân thành tốt cho An”. Câu hỏi nào thuộc về tri thức hoặc sự biện minh — L4?

• A. Khi nói câu này, ta đang khẳng định một điều có thể đúng hoặc sai, hay đang bày tỏ thái độ?
• B. Tình bạn chân thành có thực sự tốt cho An không?
• C. Nếu tình bạn tốt cho An, điều đó có phụ thuộc vào mong muốn của An không?
• D. Ta có những sự kiện và lập luận nào để có lý do tin rằng tình bạn ấy tốt cho An?

Câu 10 — Hai nghĩa của “khách quan”. Một lý thuyết cho rằng tình bạn chân thành có thể tốt cho An ngay cả khi An không mong muốn nó và nó không làm An hưởng thụ thêm. Từ riêng thông tin đó, ta có thể kết luận gì?

• A. Lý thuyết chắc chắn chứng minh mọi chân lý đạo đức độc lập với mọi quan điểm.
• B. Lý thuyết thừa nhận một dạng giá trị độc lập với hưởng thụ và mong muốn của An; địa vị metaethics rộng hơn vẫn cần được xem xét.
• C. Lý thuyết phủ nhận rằng An có thể hưởng thụ tình bạn chân thành.
• D. Lý thuyết chắc chắn cho rằng tất cả mọi người đều phải có cùng một kiểu tình bạn.

Câu 11 — Kết hợp các lý thuyết. Một lý thuyết nói sự hưởng thụ trực tiếp làm tăng phúc lợi; mong muốn phù hợp được thỏa mãn cũng vậy; ngoài ra, tri thức có thể trực tiếp tốt cho người ấy ngay cả khi không tạo thêm hưởng thụ hay thỏa mãn mong muốn. Đánh giá nào đúng theo ký hiệu trong bài?

• A. Giữ P1, giữ P2 mạnh và bác P3.
• B. Bác P1, giữ P2 thông thường và giữ P3.
• C. Bác P1, giữ P2 mạnh và bác P3.
• D. Giữ P1, bác P2 và giữ P3.

Câu 12 — Quan hệ bị lừa dối. An tin rằng Bình rất chân thành, nhưng Bình thường lừa dối và An không bao giờ phát hiện. Giả sử sự lừa dối không làm thay đổi sự hưởng thụ, bất hạnh hay việc thỏa mãn bất kỳ mong muốn nào của An. Một người lập luận rằng quan hệ này vẫn tệ hơn cho chính An so với quan hệ chân thành tương đương. Nếu chấp nhận lập luận và các giả định, kết luận nào hợp lý nhất?

• A. Sự hưởng thụ không có giá trị đối với phúc lợi.
• B. Có ít nhất một khác biệt có thể ảnh hưởng đến phúc lợi của An độc lập với sự hưởng thụ và thỏa mãn mong muốn.
• C. An có nghĩa vụ chấm dứt tình bạn ngay lập tức.
• D. Mọi quan hệ chân thành đều luôn tốt cho mọi người trong mọi hoàn cảnh.

Câu 13 — Giới hạn của phản biện. Một người nói: “An ngần ngại vào máy trải nghiệm vì sợ máy hỏng và gây đau đớn. Vậy sự ngần ngại chứng minh có điều gì khác ngoài sự hưởng thụ và bất hạnh trực tiếp quyết định phúc lợi.” Vấn đề chính của lập luận này là gì?

• A. Nỗi sợ và khả năng đau đớn có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm của An, nên chúng chưa cho thấy có một nguồn phúc lợi độc lập với trải nghiệm.
• B. Người theo thuyết khoái lạc không được phép quan tâm đến rủi ro máy hỏng.
• C. Máy trải nghiệm chỉ có thể dùng để bàn về nghĩa vụ, không thể dùng để bàn về phúc lợi.
• D. Bất cứ ai ngần ngại vào máy đều chắc chắn đã bác thuyết khoái lạc.

Đáp án và giải thích:

1. C. Lợi ích của An là một lý do cần xét, nhưng chưa tự quyết định An nên làm gì; lợi ích của người bạn và các nghĩa vụ cũng có thể quan trọng. A và B suy quá nhanh; D loại bỏ phúc lợi của An.
2. B. Tình bạn có thể có giá trị công cụ rất lớn; thuyết thuần túy chỉ bác đóng góp trực tiếp độc lập. A thu hẹp hưởng thụ vào thể xác; C khẳng định điều thuyết bác; D nhầm phúc lợi với quy tắc hành động tức thời.
3. B. Mong muốn có thể dựa trên thông tin sai. A nhầm mong muốn với khoái cảm; C không tất yếu; D bỏ qua việc An có thể muốn thăng chức như phương tiện cho mục tiêu nghiên cứu.
4. B. P2 thông thường cho phép có nguồn khác, còn P3 khẳng định một nguồn độc lập. P2 mạnh là nguồn duy nhất nên không tương thích với P3; P1 cũng không phù hợp với mô tả.
5. B. Giá trị khách quan theo nghĩa này không chỉ do hưởng thụ hay thỏa mãn mong muốn. A hiểu nhầm độc lập là không được đi cùng nhau; C và D suy rộng không có căn cứ.
6. A. Hai nguồn làm lý thuyết thành hỗn hợp, nhưng chưa có yếu tố P3. Nhiều nguồn chưa đủ để thành danh sách khách quan; thừa nhận mong muốn như nguồn trực tiếp cũng không phải khoái lạc thuần túy.
7. A. Muốn bác thuyết về phúc lợi của An, cần bảo vệ rằng cuộc sống thực tốt hơn cho An khi trải nghiệm ngang nhau. B nói về người quan sát; C thay đổi trải nghiệm; D chưa giải thích vì sao tốt hơn cho An.
8. C. Người theo thuyết khoái lạc có thể bác tiền đề cuộc sống chân thành tốt hơn cho An khi trải nghiệm như nhau. Họ không cần phủ nhận niềm vui của tình bạn, đồng nhất sở thích, hay coi mọi hành động gây hưởng thụ là đúng.
9. D. L4 hỏi về căn cứ để biết hoặc có lý do tin. A thuộc L1 — ngữ nghĩa; B thuộc L2 — chân lý; C thuộc L3 — phụ thuộc hoặc độc lập.
10. B. Độc lập với thái độ của An trong phúc lợi chưa tự chứng minh một lập trường metaethics rộng hơn. C và D cũng không suy ra từ đề.
11. B. Có nhiều nguồn trực tiếp nên bác P1; thừa nhận mong muốn nên giữ P2 thông thường; tri thức độc lập là yếu tố P3. Không giữ P2 mạnh vì mong muốn không phải nguồn duy nhất.
12. B. Nếu chấp nhận tiền đề và giả định, có một khác biệt phúc lợi ngoài hưởng thụ và mong muốn. Điều đó không phủ nhận hưởng thụ, xác lập nghĩa vụ, hay cho phép khái quát thành mọi trường hợp. Tiền đề về quan hệ chân thành vẫn cần được bảo vệ.
13. A. Nỗi sợ và đau đớn là khác biệt trong trải nghiệm; chúng chưa cho thấy nguồn phúc lợi độc lập. Người theo hedonism có thể xét rủi ro máy hỏng; thí nghiệm cũng có thể bàn trực tiếp về phúc lợi.

12.2. Câu hỏi tự luận

1. Vì sao nói một hành động tốt cho An chưa đủ để kết luận An nên làm nó? Gợi ý: người khác và nghĩa vụ cũng có thể quan trọng.
2. Người theo hedonism có bắt buộc coi tình bạn vô giá trị không? Gợi ý: không; họ có thể coi nó rất có giá trị công cụ, trong khi phủ nhận giá trị phúc lợi độc lập.
3. Máy trải nghiệm phản bác tiền đề nào của hedonism? Gợi ý: nó thách thức ý rằng trải nghiệm hoàn toàn quyết định phúc lợi; tiền đề so sánh cần được bảo vệ.
4. Vì sao đủ thông tin chưa chắc giải quyết mọi phản biện với thuyết mong muốn? Gợi ý: còn câu hỏi về giá trị của mục tiêu, sự thất vọng, điều kiện hình thành mong muốn và lý tưởng hóa.
5. Khách quan trong thuyết phúc lợi có đồng nghĩa với mọi người phải sống cùng một kiểu không? Gợi ý: không; cần xem lý thuyết cụ thể và cách các yếu tố được hiện thực hóa.
6. Hãy nêu một trường hợp mong muốn được thỏa mãn nhưng người ấy không biết; giải thích hai câu trả lời cạnh tranh mà không giả định sẵn kết luận.
7. P2 và P3 có nhất thiết mâu thuẫn không? Gợi ý: phân biệt P2 nói thỏa mãn mong muốn có đóng góp với P2 mạnh nói đó là nguồn duy nhất.
8. Một người chấp nhận P1 có bắt buộc chấp nhận N1 về hành động đúng không? Gợi ý: không; cần một lý thuyết nối phúc lợi với điều nên làm.
9. Vì sao một lý thuyết phúc lợi coi trọng mong muốn không tự động là anti-realism? Gợi ý: tách điều tốt cho An phụ thuộc gì với địa vị của chính phán đoán về điều tốt ấy.

Thuật ngữ: well-being/welfare — phúc lợi; intrinsic/instrumental value — giá trị nội tại/công cụ; hedonism — thuyết khoái lạc về phúc lợi; pleasure — khoái lạc; physical pleasure — khoái lạc thể chất; attitudinal pleasure/enjoyment — khoái lạc thuộc thái độ/sự hưởng thụ; desire satisfaction — thỏa mãn mong muốn; objective list — danh sách khách quan; informed desire — mong muốn có đủ thông tin; autonomy — tự chủ. Nghĩa cụ thể thay đổi theo tác giả và phiên bản; xem mục 4.1 cho quy ước và giới hạn.

13. Hướng dẫn đọc và giới hạn nguồn

1. Đọc F, chương 1–2, theo thứ tự: luận đề và sức hấp dẫn của khoái lạc; sau đó các phản biện và câu trả lời. Bắt đầu từ PDF 42; mục lục ở PDF 8–9. Chú ý thí nghiệm máy trải nghiệm và phân biệt phúc lợi với giá trị thế giới.
2. Đọc F, chương 3–4, bắt đầu từ PDF 64–65; lập bảng các phiên bản mong muốn và phản ví dụ. Đừng mặc định việc sách trình bày một phản biện chứng minh nó không thể được trả lời.
3. Đọc thêm theo syllabus: OpenStax, §8.4, Well-Being. Đây là bài đọc gợi ý; chưa đối chiếu nội dung trong lần soạn này.
4. Sang Session 11: phân biệt lý thuyết về cái tốt cho từng người với nguyên tắc xác định hành động đúng; có thể ghép các lý thuyết phúc lợi khác nhau vào một số dạng hệ quả luận, nhưng cách tổng hợp và quyền của các bên vẫn cần tranh luận.

Phạm vi kiểm tra: Đã đọc bản trích xuất các trang 8–9, 42–46, 54–57, 65–69 và 73–78; tệp trích xuất có 401 marker liên tục và mã băm PDF khớp manifest. Đã đọc trực tiếp văn bản trong PDF ở trang nhan đề và bản quyền (PDF 4–5) để xác nhận ấn bản thứ hai, và trang 43–44 để đối chiếu thuật ngữ cùng số trang in 22–23. Chưa kiểm tra toàn bộ chương 1–4 hoặc số trang in khác; các dẫn chiếu trên là dẫn ý, không có trích nguyên văn. Bản tái dựng, tình huống giả định và các câu trả lời bổ sung của tutor được phân biệt với điều quy cho sách.